Arboretum Wirty to najstarszy leśny ogród dendrologiczny w Polsce, rozciągający się na około 70 hektarach w gminie Zblewo, niedaleko Starogardu Gdańskiego. Miejsce to od 1875 roku gromadzi kolekcję ponad 830 gatunków drzew i krzewów z całego świata, tworząc unikalną przestrzeń do kontaktu z przyrodą i edukacji leśnej. Położone malowniczo nad Jeziorem Borzechowskim, arboretum łączy funkcje naukowe, edukacyjne i turystyczne, oferując kilometry ścieżek spacerowych wśród egzotycznych i rodzimych gatunków roślin.
- ponad 830 gatunków drzew i krzewów
- malownicze alejki spacerowe
- strefy tematyczne do zwiedzania
- unikalne okazy roślin egzotycznych
- historia sięgająca 1875 roku
Historia arboretum i jego twórcy
Wszystko zaczęło się w latach 1875-1880, kiedy nadleśniczy Adam Putrich (niektóre źródła podają imię Oswin Puttrich) postanowił stworzyć w Wirtach coś więcej niż zwykłą szkółkę leśną. Wprowadził szpalerowe nasadzenia drzew owocowych i rozpoczął eksperymenty z aklimatyzacją gatunków obcego pochodzenia. W kolejnych latach, przy współpracy z profesorem Adamem Schwappachem, założono 29 powierzchni doświadczalnych, na których badano możliwości naturalizacji i gospodarczego wykorzystania drzew z różnych zakątków świata.
To właśnie dzięki pionierskiej pracy tych dwóch mężczyzn Wirty stały się międzynarodowym ośrodkiem wiedzy leśnej. Naukowcy z całego świata przyjeżdżają tu do dziś, by zapoznać się z efektami ich pracy i prowadzić własne badania. W okresie międzywojennym ważną rolę odegrał Kazimierz Maciejowski, który opracował charakterystykę botaniczną arboretum i przyczynił się do jego dalszego rozwoju.
Założyciela arboretum spotkała osobista tragedia – jego dziesięcioletni syn Victor Oswin Puttrich zmarł i został pochowany nieopodal nadleśnictwa w trumnie z kryształowym wiekiem. Obok grobu posadzono dwie jodły, które rosną do dzisiaj, tworząc żywy pomnik pamięci.
Podział arboretum i co można tu zobaczyć
Arboretum dzieli się na dwie główne części: parkową i leśną. Część parkowa to uporządkowane alejki spacerowe, wzdłuż których rosną rzędy drzew iglastych i liściastych – łącznie około 145 gatunków iglastych i 310 liściastych. Spacerując tymi ścieżkami, można podziwiać starannie oznaczone okazy, w tym wiele egzotycznych gatunków z Ameryki i Azji.
Część leśna przylega bezpośrednio do Jeziora Borzechowskiego i ma bardziej naturalny charakter. Przecinają ją doliny porośnięte egzotycznymi drzewami oraz niemal 200-letnimi okazami rodzimych gatunków. Niektóre z tych drzew osiągają wysokość 30 metrów i mają ponad 250 cm obwodu – prawdziwe leśne olbrzymy, które pamiętają czasy założycieli ogrodu.
Ogród został podzielony tematycznie na cztery strefy: ogród dendrologiczny, roślinność europejską, amerykańską i azjatycką. Poszczególne części są oddzielone drogami i oznaczone numerami, co ułatwia orientację i pozwala zaplanować trasę zwiedzania według zainteresowań.
Nie można pominąć alpinarium – ogrodu skalnego położonego w sąsiedztwie niewielkiego stawu, który dodaje całości dodatkowego uroku.
Unikalne okazy roślin w kolekcji
Wśród setek gatunków drzew i krzewów kilka zasługuje na szczególną uwagę. Prawdziwą perełką kolekcji jest orzech pośredni – jedyny taki okaz w Polsce, będący naturalną krzyżówką orzecha włoskiego i czarnego. To drzewo samo w sobie jest powodem, dla którego warto odwiedzić Wirty.
Do innych ciekawych okazów należą: cyprysik groszkowy w odmianie szpilkowej, żywotnikowiec japoński, buk pospolity w odmianie białobrzegiej czy tulipanowiec. Łącznie na terenie 39 kwater rośnie około 150 gatunków runa leśnego, co sprawia, że arboretum zmienia swój charakter w zależności od pory roku.
Przez ostatnie 20 lat kolekcja została wzbogacona o wiele nowych gatunków, szczególnie z Dalekiego Wschodu, co czyni Wirty jednym z najbogatszych tego typu ogrodów w kraju.
Ścieżki edukacyjne i punkty widokowe nad jeziorem
Przez arboretum prowadzi ścieżka edukacyjna o długości około 2,7 km, wyposażona w tablice informacyjne przybliżające świat roślin. To doskonałe rozwiązanie dla osób, które chcą nie tylko spacerować, ale i pogłębić swoją wiedzę o dendrologię i ekologię.
Dla wygody zwiedzających przygotowano dwa punkty widokowe, z których rozciąga się panorama Jeziora Borzechowskiego i otaczających je lasów. To idealne miejsca na chwilę odpoczynku i kontemplacji natury, szczególnie podczas zachodu słońca, gdy światło pięknie odbija się w tafli wody.
Nad całością czuwa Nadleśnictwo Kaliska, podległe Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku. Leśnicy nie tylko dbają o kolekcję drzew i krzewów, ale też prowadzą przy wsparciu naukowców badania botaniczne nad roślinnością rodzimą i kontynuują dorobek poprzedników.
Dla kogo jest to miejsce
Arboretum Wirty to przestrzeń uniwersalna. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na spacer i naukę przez zabawę – dzieci mogą poznawać różne gatunki drzew, warstwy lasu i typy lasów w praktyczny sposób. Grupy szkolne często korzystają z programów edukacyjnych, podczas których uczniowie uczą się rozpoznawania gatunków, prowadzą obserwacje przyrodnicze i mierzą parametry środowiskowe.
Miłośnicy przyrody i botaniki docenią bogactwo kolekcji i możliwość obcowania z rzadkimi gatunkami. Osoby szukające spokoju i relaksu znajdą tu ciszę, świeże powietrze i malownicze widoki. Teren jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach oraz dla rodzin z wózkami dziecięcymi, co czyni go miejscem przyjaznym dla wszystkich.
Praktyczne informacje: godziny otwarcia, bilety i dojazd
Arboretum Wirty jest otwarte codziennie od godziny 8:00 do zmierzchu. Wstęp jest płatny, ale opłaty są symboliczne – to niewielka kwota w porównaniu z tym, co można tu zobaczyć i doświadczyć.
Arboretum znajduje się w miejscowości Wirty, gmina Zblewo, powiat starogardzki, w województwie pomorskim. Dokładny adres to Wirty 3a, 83-224 Borzechowo. Dojazd samochodem z Gdańska czy Starogardu Gdańskiego jest prosty – wystarczy kierować się w stronę Zblewa, a następnie jechać zgodnie ze znakami w kierunku Wirtów i Jeziora Borzechowskiego.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć co najmniej 2-3 godziny, żeby spokojnie przejść główne ścieżki, zobaczyć najciekawsze okazy i odpocząć przy punktach widokowych. Jeśli ktoś chce dokładnie poznać kolekcję i przeczytać wszystkie tablice informacyjne, może tu spędzić nawet pół dnia.
Na terenie obiektu znajdują się wyznaczone miejsca parkingowe. Warto zabrać ze sobą wodę i coś do przekąszenia, choć w okolicy są miejsca, gdzie można coś zjeść. Dobrym pomysłem jest też aparat fotograficzny – szczególnie jesienią, gdy liście zmieniają barwy, arboretum staje się niezwykłym miejscem do zdjęć.