W Tczewie, tuż obok Muzeum Wisły, stoi nowoczesny budynek, w którym dzieje się coś niezwykłego. To Centrum Konserwacji Wraków Statków – miejsce, gdzie można podejrzeć konserwatorów przy pracy nad zabytkowymi łodziami i zobaczyć rzeczy, które przez lata leżały na dnie Bałtyku czy Wisły. Otwarte w 2016 roku jako najmłodszy oddział Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, łączy funkcje pracowni konserwatorskiej i muzeum. Nie ma tu tradycyjnych gablot – zamiast tego wraki, łodzie i fragmenty dawnych statków eksponowane są w surowych, magazynowych wnętrzach.
- możliwość obserwacji pracy konserwatorów
- unikalne jachty polskiego żeglarstwa
- autentyczne łodzie wydobyte z wody
- interaktywna aplikacja mobilna
- nowoczesna architektura budynku
Muzeum z pracownią konserwatorską w tle
Centrum powstało z konkretnego powodu. Narodowe Muzeum Morskie potrzebowało miejsca, gdzie można by profesjonalnie konserwować wielogabarytowe zabytki wydobywane z wody. Wcześniej część zbiorów była po prostu niemożliwa do wyeksponowania – jachty, dłubanki czy fragmenty średniowiecznych wraków zajmowały za dużo miejsca. Tczewski obiekt rozwiązał ten problem.
Budynek składa się z dwóch przenikających się brył zaprojektowanych przez pracownię FORMA architekci. Jedna część to Pracownia Konserwacji – przestrzeń wyposażona w specjalistyczny sprzęt, gdzie eksperci zajmują się ratowaniem zabytkowych jednostek. Druga to Magazyn Studyjny, który pełni rolę sali ekspozycyjnej. Zwiedzający mogą obserwować pracę konserwatorów przez przeszklone ściany, co daje niecodzienne spojrzenie na to, jak naprawdę wygląda praca w muzeum.
Projekt był efektem współpracy polsko-norweskiej. Centrum powstało dzięki partnerstwu z Norweskim Muzeum Morskim w Oslo i Muzeum Historii Kultury Uniwersytetu w Oslo. Całkowity koszt inwestycji to ponad 22 miliony złotych, z czego 85% pochodziło z Norweskiego Mechanizmu Finansowego.
Co można zobaczyć w magazynie studyjnym
Główną atrakcją są trzy legendarne jachty polskiego żeglarstwa. „Opty” – jednostka, którą Leonid Teliga jako pierwszy Polak samotnie opłynął kulę ziemską. „Dal” – pierwszy polski jacht, którym Andrzej Bohomolec, Jerzy Świechowski i Jan Witkowski dotarli do Stanów Zjednoczonych. I spawana „Kumka IV” z 1937 roku, będąca świadectwem polskiej myśli technicznej. Te łodzie przez lata przechowywane były w magazynach gdańskiego muzeum, teraz wreszcie można je zobaczyć na żywo.
Imponująco prezentuje się ściana z kolekcją dłubanek, łodzi i kajaków ze zbiorów muzealnych. To nie reprodukcje – to autentyczne jednostki, często wydobyte z dna jezior czy rzek. Część z nich ma setki lat.
W jednej z przestrzeni zainstalowano częściowo przeszklone, przesuwne regały. Znajdują się w nich mniejsze eksponaty – fragmenty ładunków statków, elementy wyposażenia, przedmioty codziennego użytku marynarzy. Przy zabytkach umieszczono krótkie opisy, ale prawdziwe głębie można zgłębić dzięki aplikacji mobilnej dostępnej na smartfony (Google Play, App Store, Microsoft Store) oraz stanowiskom komputerowym rozstawionym w muzeum. Aplikacja pozwala dowiedzieć się więcej o miejscu znalezienia zabytku, jego historii i sposobie konstrukcji. Można też wirtualnie „poddać konserwacji” obiekty wydobyte z wraków.
Architektura która pasuje do miejsca
Budynek świadomie nawiązuje do przemysłowego charakteru okolicy. Tczew to miasto o silnych tradycjach kolejowych i portowych, a w sąsiedztwie Centrum stoją XIX-wieczne industrialne budynki. Nowoczesna bryła zaprojektowana przez Aleksandrę Wojtczak-Duch nie próbuje ich naśladować, ale dialoguje z ich surowością.
Wnętrze ma klimat portowego magazynu czy stoczni. Wysokie przestrzenie, stalowe konstrukcje, betonowe powierzchnie. To nie jest wystylizowane muzeum z eleganckimi salami – to miejsce robocze, które jednocześnie służy zwiedzającym. Właśnie ta autentyczność sprawia, że wizyta tu różni się od typowego muzealnego doświadczenia.
Centrum realizuje zasadę otwartości – zwiedzający mogą uczestniczyć w codziennych pracach muzeum, obserwując konserwatorów przez przeszklone ściany pracowni. To rzadka okazja, by zobaczyć, jak wygląda proces ratowania zabytkowych jednostek od środka.
Dla kogo jest to miejsce
Przede wszystkim dla osób zainteresowanych archeologią podwodną, historią żeglugi i techniką. Jeśli fascynuje kogoś, jak budowano dawne łodzie, jakie techniki stosowano w średniowieczu, a jakie w XX wieku – znajdzie tu odpowiedzi. Miłośnicy polskiego żeglarstwa docenią możliwość zobaczenia kultowych jachtów, o których czytali w książkach.
Rodziny z dziećmi? Jak najbardziej, choć trzeba pamiętać, że to nie jest interaktywne centrum nauki z mnóstwem guzików do naciskania. Dzieci mogą być zafascynowane prawdziwymi wrakami i łodziami, a aplikacja mobilna dodaje element zabawy. Ekspozycje są bezpieczne, choć część przestrzeni ma surowy, magazynowy charakter, więc warto pilnować najmłodszych.
Nie każdy będzie zachwycony. Osoby szukające tradycyjnej, uporządkowanej ekspozycji z dokładnymi opisami przy każdym eksponacie mogą poczuć niedosyt. Tutaj trzeba samemu eksplorować, korzystać z aplikacji, zadawać pytania. To muzeum dla ciekawskich.
Lokalizacja i dojazd do Tczewa
Centrum znajduje się przy ulicy Ignacego Paderewskiego 24 w Tczewie, niedaleko centrum miasta i nadwiślańskich bulwarów. Sąsiaduje z Muzeum Wisły – warto odwiedzić oba miejsca podczas jednej wizyty, tym bardziej że można kupić bilety łączone.
Tczew leży około 30 kilometrów na południe od Gdańska, więc dojazd jest prosty. Pociągiem z Gdańska to około 20-30 minut, z Gdyni nieco dłużej. Dworzec kolejowy znajduje się w centrum miasta, stamtąd do muzeum można dojść pieszo w kilkanaście minut lub dojechać autobusem. Samochodem z Gdańska jedzie się drogą krajową nr 91 lub autostradą A1 (zjazd Tczew).
Budynek jest nowoczesny i w pełni przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Na miejscu znajduje się parking.
Godziny otwarcia i ceny biletów
Centrum Konserwacji Wraków Statków jest czynne w sezonie letnim codziennie od 10:00 do 16:00. Poza sezonem letnim warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie Narodowego Muzeum Morskiego, ponieważ mogą się różnić.
Bilety można kupić na miejscu lub online przez stronę muzeum. Dostępne są bilety indywidualne oraz wspólne wejściówki z pobliskim Muzeum Wisły – ta opcja jest korzystniejsza finansowo, jeśli planuje się zwiedzić oba miejsca. Osoby posiadające Pomorską Kartę Turysty mogą skorzystać ze zniżek lub bezpłatnego wstępu.
Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około godziny, półtorej godziny. Osoby głębiej zainteresowane archeologią podwodną, technikami konserwacji czy historią żeglarstwa mogą spędzić tam znacznie więcej czasu, szczególnie jeśli akurat trwają prace konserwatorskie, które można obserwować.
Najlepiej odwiedzić Centrum poza godzinami największego ruchu grup szkolnych. Zwykle spokojniej jest w godzinach przedpołudniowych lub w dni powszednie. Weekendy potrafią być bardziej zatłoczone, zwłaszcza latem.
Muzeum prowadzi również ofertę edukacyjną – warsztaty i zajęcia dla dzieci i młodzieży. Latem organizowane są zajęcia wakacyjne. Warto sprawdzić aktualny kalendarz wydarzeń na stronie Narodowego Muzeum Morskiego.
Warto wiedzieć przed wizytą
Centrum Konserwacji Wraków Statków to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć autentyczne wraki i zabytkowe jednostki w takiej skali. Nie jest to duże muzeum – można je obejść w godzinę – ale za to oferuje unikalne doświadczenie. Połączenie funkcji muzealnej z rzeczywistą pracownią konserwatorską sprawia, że wizyta ma inny charakter niż w typowych muzeach.
Warto zabrać smartfon z naładowaną baterią, żeby móc skorzystać z aplikacji mobilnej – bez niej część ekspozycji może być trudniejsza do zrozumienia. Opisy przy eksponatach są stosunkowo krótkie, więcej informacji dostarcza właśnie aplikacja.
Jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt w Tczewie, warto połączyć wizytę w Centrum z Muzeum Wisły (dosłownie obok) oraz spacerem po nadwiślańskich bulwarach. Tczew ma też ciekawy most kolejowy – najdłuższy most kolejowy w Polsce, otwarty w 1857 roku. To kawałek historii techniki, który dobrze komponuje się z tematyką muzeum.
Centrum nie jest zatłoczone jak popularne gdańskie atrakcje, co dla wielu może być zaletą. To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć coś autentycznego, bez tłumów i komercyjnego zgiełku. Dla pasjonatów żeglarstwa i archeologii podwodnej wizyta w Tczewie może okazać się ciekawsza niż w bardziej znanych oddziałach Narodowego Muzeum Morskiego.