W samym sercu Starogardu Gdańskiego, w dwóch średniowiecznych basztach obronnych, mieści się muzeum dokumentujące dzieje całego Kociewia. To miejsce, gdzie historia regionu opowiedziana jest przez przedmioty codziennego użytku, pamiątki wojenne i archeologiczne znaleziska sprzed setek lat. Nie trzeba być fanem historii, żeby docenić klimat tych ceglanych wnętrz i ciekawość, jaką budzą eksponaty zebrane przez kilka dekad.
- średniowieczne baszty
- bogate zbiory etnograficzne
- historia II wojny światowej
- rekonstrukcja celi więziennej
- pamiątki kultury łużyckiej
Historia muzeum – od pasji do instytucji
Zanim muzeum oficjalnie powstało, przez lata funkcjonowało jako prywatna inicjatywa entuzjastów lokalnej kultury. Już w latach 60. XX wieku w Baszcie Gdańskiej zaczęto gromadzić przedmioty związane z Kociewiem – początkowo był to niewielki zbiór, ale z czasem rozrastał się dzięki zaangażowaniu Towarzystwa Miłośników Ziemi Kociewskiej.
W 1973 roku powstała Stacja Upowszechniania Wiedzy o Regionie, a siedem lat później, we wrześniu 1980 roku, decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki, powołano do życia Muzeum Ziemi Kociewskiej. Od tamtej pory placówka systematycznie powiększała swoje zbiory i rozszerzała działalność na cały region obejmujący powiaty: starogardzki, tczewski i świecki.
Jedna z najstarszych pamiątek w zbiorach muzeum to XVIII-wieczna skrzynia wianowa – rodzaj kuferka, w którym panna młoda przenosiła swój dobytek do nowego domu.
Dwie baszty, trzy światy – co zobaczysz w środku
Muzeum zajmuje dwa budynki – Basztę Narożną (zwaną też Książęcą) oraz Basztę Gdańską. Obie pochodzą z XIV wieku i są pozostałością średniowiecznych murów obronnych miasta. Sam spacer po tych ceglanych wnętrzach to już porcja wrażeń, ale prawdziwa podróż zaczyna się, gdy spojrzy się na eksponaty.
W Baszcie Narożnej skupiono zbiory dotyczące historii miasta i regionu od czasów najdawniejszych do 1939 roku. Znajdziesz tu zabytki kultury łużyckiej i pomorskiej, stare księgi – w tym księgę chrztów z lat 1651-1686 z kościoła w Starogardzie. Są też pamiątki po Bractwie Kurkowym oraz po 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich, który stacjonował w miejscowym garnizonie.
Baszta Gdańska to z kolei opowieść o II wojnie światowej na Kociewiu. Ekspozycja przedstawia kampanię wrześniową 1939 roku, lata okupacji hitlerowskiej, udział mieszkańców regionu w walkach zbrojnych oraz wyzwolenie miasta w 1945 roku. W budynku zachowała się też rekonstrukcja celi więziennej – pamiątka z czasów, gdy baszta pełniła funkcje więzienne.
Kociewie w miniaturze – wystawa etnograficzna
Dla wielu osób najciekawszą częścią muzeum jest ekspozycja etnograficzna, która zajmuje ponad 800 pozycji. To tutaj można zobaczyć, jak wyglądało życie na kociewskiej wsi jeszcze sto czy dwieście lat temu.
Zrekonstruowano całą izbę kociewską z tradycyjnym wyposażeniem. Są stroje ludowe z przełomu XIX i XX wieku, narzędzia codziennego użytku, przedmioty związane z rzemiosłem i sztuką sakralną. Szczególną uwagę zwracają XIX-wieczne płaskorzeźby oraz rzeźby ludowe autorstwa twórców takich jak Edmund Zieliński ze Zblewa czy Alojzy Stawowy z Bietowa – ludowych artystów, którzy swoją twórczością przyczynili się do powstania pierwszych zbiorów muzealnych.
Muzeum wydaje własny rocznik naukowy „Rydwan”, w którym publikowane są artykuły o etnografii Kociewia, znaleziskach archeologicznych i historii regionu.
Nie tylko historia – dział kultur pozaeuropejskich i archeologia
Co ciekawe, muzeum prowadzi też dział kultur pozaeuropejskich, który realizuje prace badawcze między innymi w Afryce. To dość nietypowe dla placówki regionalnej, ale pokazuje szersze ambicje merytoryczne tej instytucji.
Dział archeologiczny gromadzi i prezentuje znaleziska z terenu całego Kociewia. Muzeum przyjmuje zabytki archeologiczne odkrywane przez mieszkańców czy przypadkowe znaleziska z pól i lasów, dzięki czemu zbiory stale się powiększają.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum sprawdzi się zarówno jako punkt wycieczki rodzinnej, jak i samodzielna wizyta dla kogoś zainteresowanego historią regionu. Dzieci mogą być zafascynowane średniowiecznymi basztami i rekonstrukcją celi więziennej, dorośli docenią bogactwo eksponatów i ich różnorodność.
Warto zajrzeć tu przed dalszą eksploracją Kociewia – po wizycie w muzeum łatwiej zrozumieć specyfikę regionu, jego historię i kulturę ludową. To dobry punkt wyjścia do odkrywania mniejszych miejscowości i wsi, gdzie tradycje kociewskie wciąż są żywe.
Dla osób poszukujących swoich korzeni muzeum oferuje pomoc w odnalezieniu przodków z tego regionu – placówka współpracuje z cudzoziemcami próbującymi odtworzyć swoją historię rodzinną.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia, bilety, dojazd
Muzeum Ziemi Kociewskiej znajduje się przy ulicy Bocznej 2 w Starogardzie Gdańskim, w centrum miasta, niedaleko Rynku. Obie baszty są łatwe do odnalezienia – charakterystyczne ceglane budowle widoczne z daleka.
Godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu. W okresie letnim (maj-sierpień) muzeum czynne jest od wtorku do piątku w godzinach 8:00-16:00, w soboty 10:00-16:00. W sezonie jesienno-zimowym (wrzesień-kwiecień) godziny pozostają takie same. Poniedziałki są dniami wolnymi od zwiedzania. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą na stronie muzeumstarogard.pl lub zadzwonić pod numer 58 562 46 75.
Ceny biletów nie są wysokie – muzeum jako miejska jednostka organizacyjna utrzymuje przystępne stawki. Dokładne informacje o cenach najlepiej uzyskać bezpośrednio w kasie lub mailowo: [email protected].
Czas zwiedzania: spokojne obejrzenie obu baszt zajmuje około godziny do półtorej. Jeśli ktoś chce dokładnie przeczytać wszystkie opisy i zagłębić się w historię, może to być nawet dwie godziny.
Dojazd: Do Starogardu Gdańskiego można dojechać pociągiem z Gdańska (około 40 minut) lub Tczewa. Z dworca kolejowego do muzeum jest kilka minut spaceru przez centrum miasta. Samochodem – Starogard leży przy trasie S22, parking można znaleźć w okolicy Rynku.
W muzealnym sklepiku można kupić pamiątki od lokalnych artystów – rzeźby, biżuterię, obrazy, a także książki o Kociewiu, magnesy i pocztówki.
Muzeum współpracuje z lokalnymi placówkami kulturalnymi, organizuje wystawy czasowe i wydarzenia edukacyjne. Warto śledzić ich profil na Facebooku, gdzie regularnie pojawiają się informacje o nowych ekspozycjach i ciekawostkach z życia muzeum.
To miejsce, które nie krzyczy o uwagę, ale spokojnie opowiada historię regionu przez przedmioty, które przetrwały próbę czasu. Dla mieszkańców Kociewia to szansa na lepsze poznanie własnej małej ojczyzny, dla przyjezdnych – wprowadzenie w specyfikę tego wyjątkowego zakątka Pomorza.